» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :



اصول و مفاهیم سازماندهی

علی اکبر سجادپور
دانشجوی مدیریت دولتی
دانشگاه پیام نور

================================================
سازمان

سازمان در لغت به معنی نظم و ترتیب دادن است و در اصطلاح اجتماع دو یا چند نفر و همكاری آنها برای نیل به هدفی مشترك از طریق تقسیم كار و وظایف ، از مجرای سلسله مراتب اختیار و مسئولیت های احاله شده است.

سازمان پدیده ای اجتماعی به شمار می آید که به طور آگاهانه هماهنگ شده و دارای حدود و ثغور نسبتاً مشخصی بوده و برای تحقق هدف یا اهدافی، براساس یک سلسله مبانی دائمی فعالیت می کند.

یک سازمان مرزهای نسبتاً مشخصی دارد. این مرزها به مرور زمان، می توانند تغییر کنند و ممکن است کاملاً واضح و روشن نباشند. اما به هرحال باید مرزهای مشخصی وجود داشته باشند تا بتوان اعضاء سازمان را از غیر اعضاء باز شناخت.

نهایتاً اینکه، سازمانها برای انجام امور بوجود آمده اند. این امور یا فعالیت ها، همان اهدافند، که دستیابی به آنها توسط یک فرد به تنهائی، امکان پذیر نیست، یا اگر هم بوسیله یک فرد قابل حصول باشد، حصول آن از طریق سازمان، اثر بخش تراست.

 

سازماندهی

سازماندهی فراگردی است که طی آن با تقسیم کار میان افراد و گروه های کاری ، و ایجاد هماهنگی میان آنها ، برای کسب اهداف تلاش می شود.

سازماندهی فعالیتی است که به صورت کوره ای (دوره ای) انجام میشود نه به صورت مستمر و روزانه. به این ترتیب که با بروز مسائل جدید در سازمان ، ضرورت تجدید نظر در ساخت سازمانی مورد تأکید قرار می گیرد و  مدیران در مورد این ضرورت به پیمایش می پردازد و سعی می کنند که تغییرات مطلوبی را در ساخت سازمانی موجود ایجاد کنند در واقع نوع مسائل سازمانی و میزان و شدت آن مسائل ، به نوع سازمان و سیر تکاملی آن بستگی دارد.

ساختار سازمان

ساختار سازمانی تصریح می کند که وظایف، چگونه تخصیص داده شوند، چه شخصی به چه کسی گزارش دهد و ساز و کارهای هماهنگی رسمی و همچنین الگوهای تعاملی سازمانی که باید رعایت شوند کدامند؟

ما ساختار را به عنوان یکی از اجزاء سازمان، که از عنصر پیچیدگی، رسمیت و تمرکز تشکیل شده، تعریف می کنیم.

پیچیدگی، حدود تفکیک درون سازمان را نشان می دهد. همچنین میزان تخصص گرائی، تقسیم کار و تعداد سطوح در سلسله مراتب سازمان را اشاره می کند. و حد و حدودی که واحدهای سازمانی از لحاظ جغرافیایی پراکنده شده اند را نیز تصریح می کند. البته پیچیدگی یک اصطلاح نسبی است.

 رسمیت، حدی که یک سازمان برای جهت دهی رفتار کارکنانش، به قوانین، ‌مقررات و رویه ها متکی است، رسمیت نام دارد.

تمرکز، به جائیکه اختیار تصمیم گیری در آنجا متمرکز است، اشاره دارد.در برخی سازمانها تصمیم گیری بشدت متمرکز است. معمولاً تمرکز و عدم تمرکز را روی یک پیوستار نشان می دهند.

ساختار سازمان از حیث «موقعیت فیزیکی» و الزامات آن بر «رویه های انجام کار» و «الگوهای غیر رسمی ارتباطات»، مد نظر قرار میگیرد.مطالعات انجام شده حاکی از آن است که ساختار تحت تأثیر «محیط»، «فن آوری»، «اندازه» و «استراتژی» سازمان و نحوه توزیع «قدرت کنترل» در آن قرار دارد.

 

ارنست دیل فراگرد پنج مرحله زیر را برای سازماندهی ارائه می دهد:

1-      برنامه ریزی :کارهایی که باید برای تامین هدف  در سازمان انجام شود در ابتدا به صورت ریز و تفضیلی باید مشخص گردد برای مثال اگر هدف سازمان مراقبت از بیمار باید به روشنی چگونگی پرستاری و مراقبت از بیماران وتعریف وتجهیزات در ارتباط با این کار مشخص گردد . تا به این وسیله هم افراد بدانند در جهت مراقبت از بیمار چه کاری را باید انحام دهند و هم سازمان بتواند در رقابت با سازمانهای حرفه ای و تخصصی نظیر خود موفق عمل نماید.

2-      تقسیم کار : کل کار به اجزائ کوچکتر تقسیم می شود تا فعالیت افراد به طور منطقی و عقلانی و به نحو مطلوب امکان پذیر گردد. این بحث توسط آدام اسمیت مطرح و به تخصصی شدن امور و مشاغل انجامید تقسیم کار موجب ساده شدن کار و تعیین دوایر سازمانی، تفکیک افراد از نظر تخصص و  افزایش بهره وری می شود.

3-       بخش بندی و ترکیب: فرایندی که بطور معقول و منطقی کارها را دسته بندی می کنند و امور با نظم و ترتیب در یک واحد و دایره سازمانی قرار میگیرد بنابراین قسمتی از سازمان که بر اساس اختیارات یک مدیر اداره می شود مانند بخش تولید فروش و غیره . بنابراین هر بخش امور ویژه ای را انجام می رساند و هر بخش تعریف  تخصصی متناسب با انجام امور خود را دارد.

4-      هماهنگی: یکپارچگی افراد گروه ها و فعالیتهایی که در هر دایره انجام می شود موجب می گردد تا کارها راحت انجام شده و هدفهای سازمانی تامین گردد.

5-       نظارت و سازماندهی مجدد: نظارت بر توانائی سازمان در جهت اجرای برنامه ها چنانچه طراحی سازمان به پاسخ گویی نیازهای برنامه نباشد ضرورت تجدید نظر و سازماندهی مجدد  مطرح می شود.

 

ساختار کلی سازمان

هنری مینز برگ ، از صاحب نظران رشته ی مدیریت معتقد است که هر سازمان دارای پنج سطح اساسی است.« شکل شماره 1»

 

سطوح سازمانی

1-      بخش مدیریت عالی : مدیران عالی رتبه ، که در قسمت فوقانی هرم سازمانی قرار داشته و مسئولیت تعیین خط مشی مؤسسه را بر عهده دارند ، اعضای این بخش را تشکیل می دهند و مسئولیت نهایی اداره ی امور سازمان را عهده دار هستند.

2-      بخش مدیریت میانی : بر کار واحدها نظارت می کند و فعالیت های آنها را هماهنگ می سازد ، همچنین مدیران عالی را به کارکنان بدنه عملیاتی مرتبط می سازد.

3-      بخش مدیریت عملیاتی : این بخش متشکل از کارکنانی است که وظایف اصلی مربوط به تولید یا خدمات را در سازمان انجام می دهند.

4-      ستاد فنی : از متخصصان و صاحب نظران فنی و تکنیکی تشکیل می شود و در موارد لزوم نظرات تخصصی و فنی ارائه می دهد و مسئولیت تعیین استانداردهای سازمان را نیز بر عهده دارند.

5-      ستاد پشتیبانی : در خارج از جریان اصلی تولیدی سازمان قرار دارد و نقش کمک و یاری دهنده را برای سایر واحد ها ایفا می کند.

 

 

 

«شکل شماره 1 »

                                                                                                                                                                                                                                

هر یک از این پنج بخش ، ممکن است نقش غالب را در سازمان ایفا کنند و با توجه به این غلبة نقش ، نوعی ترکیب و ساختار سازمانی  به وجود می آید.

اگر سازمان تحت تسلط و کنترل بدنة عملیاتی سازمان باشد، تصمیمات به صورت غیر متمرکز اتخاذ می شوند و بوروکراسی حرفه ای به وجود می آید.

هرگاه بخش عالی سازمان قدرت را به دست گیرد ، کنترل متمرکز ایجاد و نوعی ساختار سادة متمرکز حاصل می شود.

اگر بخش میانی گردانندة اصلی سازمان شود ، واحدهایی تقریباً مستقل تشکیل و ساختار بخشی یا شعبه ای ایجاد می شود. زمانی که متخصصان ستاد فنی و تحلیل گران آن بر سازمان تسلط یابند کنترل ها از طریق استاندارد ها و ضابطه های دقیق اعمال می شودند و بوروکراسی ماشینی به وجود می آید. سرانجام هرگاه ستاد های پشتیبانی نقش غالب و مسلط پیدا کنند، کنترل از طریق تفاهم بین اعضای سازمان ویژه یا ادهوکراسی حاصل می شود.

 

ادهوکراسی سازمانی است که در آن حداقل قوانین و مقررات رسمی وجود دارد ، سلسله مراتب عمودی وجود ندارد، واحدها جنبة دائمی و ثابت ندارد ، و از شیوه های استاندارد شدة دقیق و یکنواخت خبری نیست؛ عدم تمرکز ، انعطاف پذیری کامل ، روابط افقی ، موقتی بودن از خصوصیات ادهوکراسی اند.

 

هنری مینزبرگ که الگوی پیش گفته را ارائه کرده، الگوی خود را در نظریه ای جدید توسعه داده و آن را در شش بخش مطرح ساخته است. به زعم وی سازمان ها علاوه بر پنج بخشی که قبلاً با آن ها آشنا شدید، بخش ششمی نیز دارند که آن را ایدئولوژی یا فرهنگ می نامیم. ایدئولوژی در اینجا به معنای آن دسته از سنت ها ، آداب و باورهای سازمان است که آن را از سایر سازمان ها متمایز ساخته و منحصر به فرد جلوه می سازد. «شکل شماره 2»

بخش ششم همچون هاله ای پنج بخش دیگر را در بر میگیرد و بر همة آنها اثر می گذارد و سازمان را سازمانی ایدئولوژیک و فرهنگی می سازد. در کشور هایی که نقش ایدئولوژی پر رنگ است سازمان ها اولویت را بر حفظ ایدئولوژی قرار می دهند ؛ با چشم پوشی از عدم استقلال، فرهنگ و ایدئولوژی به عنوان بخشی از ساختار سازمان ، تمامی بخش های دیگر را به شکلی در می آورد که با آن هماهنگ و همسو باشند به طوری که آنچه ایدئولوژی مجاز نمی داند در هیچ بخشی مورد عمل قرار نمی گیرد.

============================================

منابع

فیضی، طاهره، مبانی سازمان ومدیریت

رضائیان،علی، مبانی سازمان و مدیریت،تهران،سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت)،1384

الوانی، مهدی، مدیریت عمومی،تهران،نشر نی،1389

مروری جامع برنظریه های م

دیریت و سازمان



:: مرتبط با: مقالات ,
:: برچسب‌ها: تحقیق اصول و مفاهیم سازماندهی , سازماندهی , سطوح سازمانی , مدیریت دولتی , سازمان ,
ن : طراح و خلاق
ت : شنبه 27 آبان 1391
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
victorinox swiss Army knives Price جمعه 17 اسفند 1397 10:22 ب.ظ
Тhe first ҝey with any Swiss army кnife.
feet problems جمعه 24 شهریور 1396 11:08 ب.ظ
Hello, I enjoy reading through your article post.
I like to write a little comment to support you.
foot pain ball دوشنبه 19 تیر 1396 07:42 ق.ظ
Hey there, You've done a fantastic job. I will definitely digg it and personally recommend to my
friends. I am confident they will be benefited from this website.
manicure دوشنبه 18 اردیبهشت 1396 01:12 ب.ظ
It's an remarkable post in favor of all the internet people; they will take benefit from it
I am sure.
BHW یکشنبه 27 فروردین 1396 04:21 ب.ظ
When some one searches for his required thing, therefore he/she wishes to be available that in detail, so that thing is maintained over here.
BHW پنجشنبه 24 فروردین 1396 06:58 ق.ظ
I'm gone to inform my little brother, that he should also pay a visit this web
site on regular basis to get updated from most up-to-date information.
BHW شنبه 12 فروردین 1396 01:24 ب.ظ
Excellent website you have here but I was wondering if you knew of any
forums that cover the same topics discussed here?
I'd really like to be a part of community where I can get comments from other experienced people
that share the same interest. If you have any suggestions, please let me know.
Bless you!
علی خزلی چهارشنبه 5 آبان 1395 11:00 ق.ظ
خوب
علی خزلی چهارشنبه 5 آبان 1395 11:00 ق.ظ
خوب بود
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
   
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic